Mentrau Iaith y Gogledd

Menter Maldwyn evolved from a language research initiative which started in 1994. In the beginning, it came under Powys Council, before registering as a company limited by guarantee with elected directors in 2000. The County Council and the Welsh Language Board are important partners in view of the National Assembly’s desire to create a “Bilingual Wales” and the language document “Iaith Pawb”.

Amongst the services Menter Maldwyn can offer are: linguistic planning, advice in relation to translating, information about grants, community based activities, a written translation service for voluntary bodies etc. Menter Maldwyn is represented on various committees in Powys and has an indirect influence on raising awareness of the language generally. Through having a presence in exhibitions and a language stand which visits various parts of the county, the number of people who are aware of Menter Maldwyn is increasing continually, and this leads to an overall increase in awareness as well as the benefits of the Welsh Language in all aspects of life.

Mwynder Maldwyn

Mae natur ieithyddol a chymdeithasol Maldwyn yn amrywio'n fawr. Yn wir gellir cymharu Maldwyn / Powys â Chymru ar ffurf fechan. Yn y cymunedau gorllewinol mae'r Gymraeg yn parhau i fod yn iaith gymunedol, tra bo'r Gymraeg yn cychwyn adennill ei thir yng ngweddill Maldwyn gyda ymdrechion ysgolion, tiwtoriaid ac unigolion brwdfrydig. Yn ddiweddar mae'r Fenter wedi dechrau sefydlu gweithgorau ardal er mwyn rhoi grym am waith y Fenyter yn nwylo'r gymuned. Mae dau weithgor yn bodoli hyd yn hyn un yn ardal Dyffryn Tanat dan yr enw 'Cymdeithas Adloniant Tanat' maent yn brysur iawn yn trefnu nosweithiau amrywiol yn yr ardal. Ac un arall yn Llanfair Caereinion dan yr enw Cwmni Adloniant Llanfair (CALl).

Sefyllfa'r Iaith ym Maldwyn

Yn ôl cyfrifiad 2001 mae 23.8% o boblogaeth Maldwyn (sef 13677) yn siarad Cymraeg. Machynlleth yw'r dref gyda’r ganran uchaf o boblogaeth sy'n siarad Cymraeg sef 1,124 (h.y.54.2% o'i phoblogaeth). Gellir dweud mai Machynlleth gyda'r mwyafrif hyn yw calon y gymdeithas Gymraeg ym Maldwyn. Ond hefyd mae ardaloedd Cymreig iawn yn y Gogledd Orllewin yng nghymunedau Cadfarch 62.5%, Glantwymyn 58.4%, Llanbrynmair 53.8%, Llanrhaeadr Ym Mochnant 54.8%, Llangynog 49.5%, Penybontfawr 56.3%, Llanfihangel 64.3%, Banwy 61.7% a Llanerfyl 58.1% gyda niferoedd uchel o siaradwyr Cymraeg, ac yma mae'r brwdfrydedd cymdeithasol i'w weld fwyaf hefyd. Mae nifer y siaradwyr ifanc i'w weld yn tyfu. Mae cynnydd yn y brwdfrydedd dros y Gymraeg i'w weld gyda Ysgol Gynradd cyfrwng Cymraeg cyntaf Maldwyn – Ysgol Dafydd Llwyd - yn y Drenewydd - wedi agor ym mis Medi 2001.

Saesneg yw prif iaith ardaloedd Dyffryn Hafren a rhannau dwyreiniol Maldwyn yng Ngogledd Powys. Serch hynny mae nifer y siaradwyr Cymraeg wedi cynyddu’n raddol yn yr ardaloedd hyn, yn arbennig yn y trefi mwyaf lle maent yn ffurfio lleiafrifoedd sylweddol sy’n parhau i gynyddu. Fel un enghraifft, mae’r 1,543 o siaradwyr Cymraeg yn y Drenewydd, er yn 15% o boblogaeth y dref, yn fwy na’r 1,124 o siaradwyr Cymraeg a geir ym Machynlleth sy’n ffurfio 54% o boblogaeth y dref honno .

Cyfrifiad 2001 – Siaradwyr Cymraeg

Tref	Y boblogaeth	Nifer o siaradwyr Cymraeg	% o Siaradwyr Cymraeg
Llanfair Caereinion	1563	603	38.6%
Llanfyllin	1369	540	39.4%
Llanidloes	2730	484	17.7%
Machynlleth	2074	1124	54.2%
Trallwng	6030	835	13.8%
Y Drenewydd	10313	1543	15.0%